Mój pierwszy post na forum, proszę nie bić :)
Przy okazji wątku http://forum.szybowce.com/ogloszenia-szybowce/szd-36a-cobra-15-%27q%27-na-sprzedaz/ (http://forum.szybowce.com/ogloszenia-szybowce/szd-36a-cobra-15-%27q%27-na-sprzedaz/) przypomniał mi się temat montażu skrzydeł w Fokach i Cobrach i związanych z nim wypadkach w USA i UK. Wzmianki o tym można spotkać na rec.aviation.soaring ale po naszemu jeszcze nigdzie nie widziałem. Czy sprawa jest u nas szerzej znana?
AAIB wydała rekomendację odnośnie instalacji w Fokach wziernika do sprawdzenia od spodu, czy mechanizm śruby rzymskiej jest rzeczywiście poprawnie zmontowany z obu stron.
W raporcie piszą: "[...] this accident may have been prevented had there been a means of positively and independently verifying the correct assembly of the lower joint. Examination of another Foka 4 aircraft revealed that it had been modified by the addition of an access hole below the position of the lower bevel bolt in order to do this."
Czy ktoś kojarzy takie modyfikacje na egzemplarzach latających u nas?
Tym którzy raportu nie znają polecam przeczytać - bardzo dokładny, ze zdjęciami (link poniżej).
Wypadek w UK zdarzył się 3 lata po tym w USA, pewnie był do uniknięcia przy odrobinie większej świadomości odnośnie działania tego mechanizmu.
http://www.aaib.gov.uk/publications/bulletins/may_2011/szd_24_4a_foka_4__g_dbzz.cfm (http://www.aaib.gov.uk/publications/bulletins/may_2011/szd_24_4a_foka_4__g_dbzz.cfm)
http://web.archive.org/web/20131208170417/http://sylacaugasoaring.com/SZD%20COBRA%20WARNING.htm (http://web.archive.org/web/20131208170417/http://sylacaugasoaring.com/SZD%20COBRA%20WARNING.htm) (cache strony, bo oryginalna już niedostępna)
Temat byl znany w Polsce ale nie spotkalem osobiscie zadnych modyfikacji.
montaz skrzydel w Foce czy Cobrze jest rzeczywiscie inny niz w spotykanych obecnie szybowcach i osobom nie majacym doswiadczenia moze sie wydac trudny, jednak w praktyce nie jest tak zle. Tym niemniej rzeczywiscie trzeba bardzo dokladnie wykonac montaz a kazde blokowanie sie sruby rzymskiej w czasie wykrecania powinno byc powodem do wkrecenia sworznia od poczatku.
Aby uniknac wadliwego montazu konieczne jest stosowanie preta (klamki) do wlasciwego ustawienia okuc, tak aby sworzen (sruba rzymska) wszedl w gorny i dolny otwor. Procedura jest nastepujaca: unosimy koncowki skrzydel w celu wysrodkowania gornego okucia, wkladamy klamke w okucie i opuszczamy koncowki skrzydel - wtedy schodzi sie dolne okucie. Nastepnie leciutko unosimy koncowki, tak zeby mozna bylo wyjac klamke ( i ani mm wiecej) i .... Nie oddychamy :). W tej pozycji zarowno dolne jak i gorne okucie jest spasowane i mozna wykrecac srube rzymska. Wazne jest aby skrzydla przez czas wykrecania sruby byly naprawde nieruchomu. Dopiero w fazie dokrecania sruby nalezy wykonac ruchy flaterowe. Fakt wlasciwego spasowania okuc widac w fabrycznych wziernikach ale chyba rzeczywiscie nie ma wziernika, ktory pozwolilby sprawdzic czy sworzen w calosci wyszedl.
W mojej Foce 5 jest od spodu otwór (dostęp od bagażnika - nie spod koła głównego :-) ) i mam opracowane dwie procedury:
- fotka, dzięki której można potwierdzić "wyjście" dolnego końca śruby,
- odpowiednio wytrenowana dłoń, która po iluś tam już montażach może bardzo precyzyjnie zweryfikować, czy kołnież dolnego końca śruby wyszedł...
Danczo pokazał mi również, że przy użyciu latarki można dosyć dobrze patrząc od strony kabiny zweryfikować, czy sworzeń jest w prawidłowym położeniu...
Przyznaję, że odpowiednio wyostrzona wyobraźnia w zakresie skutków braku wyjścia dolnego końca sworznia powoduje, że jest to najczęściej (ponad standardowo) badany element konstrukcyjny mojej Foki, zarówno przeze mnie jak i przez tych, którzy mają okazję poznać uroki moje Foki...
Chciałem zalike'ować ten post o mnie, ale się nie da ;)
Montaż COBRY wymaga klucza "L" i "T", a przede wszystkim uwagi i czucia w dłoni.
Piloci z UK (pierwszy właściciel i ówczesny) stosowali do kręcenia śrubą rzymską jakiś rodzaj korby ("speed brace" - coś jak świder stolarski). I to był chyba główny powód wypadku, bo nie mieli czucia.
Tu jest raport z tego wypadku: http://www.aaib.gov.uk/cms_resources.cfm?file=/SZD-24-4A%20Foka%204,%20G-DBZZ%2005-11.pdf. (http://www.aaib.gov.uk/cms_resources.cfm?file=/SZD-24-4A%20Foka%204,%20G-DBZZ%2005-11.pdf.) Warto tez zauwazyc ze wszystkie osoby, ktore skladaly Foke tego dnia robily to po raz pierwszy. Polegali na ustnej instrukcji właściciela i pomagali sobie pisemna instrukcja szybowca. To glowny problem, kompletny brak doswiadczenia w skladaniu tego szybowca
Gdyby uzywali fabrycznego klucza, to jestem pewien ze nie udaloby sie skrecic skrzydel, to wchodzi w gre nastepny problem, ten nieszczesny przyrzad "korba", ktora pozwolila na przylozenie do sruby rzymskiej znacznie wiekszych sil niz byloby to mozliwe ludzka reka, szybowiec byl wiec zlozony na przyslowiowego "chama".
Foka wytrzymala pierwszy start za wyciagarka, skrzydla zlozyly sie przy drugim.
Pozniej demonizowano Foki i Cobry na brytyjskich i amerykanskich forach zupelnie ignorujac te dwie, kluczowe moim zdaniem przeslanki, ktore doprowadzily do wypadku. Poza tym, na podstawie wieloletniej eksploatacji setek tych szybowcow w Polsce i za granica od polowy lat 60', wiemy ze takie wypadki sie nie zdarzaly i wlasciewie jest niemozliwoscia pelnego wkrecenia sruby rzymskiej niprawidlowo uzywajac wlasnej reki i fabrycznego klucza.
Jarek
Pomagałem przy próbnym składaniu Cobry w UK i właściciel tejże miał również dorobioną "korbę" polutowaną z miedzianych rurek wodociągowych :-\ Nie miał pojęcia, że może to czymkolwiek grozić ani nie słyszał o wypadkach z tym związanych. Całe szczęście, że szybowiec nie miał ważnego ARC i nie był latany od b. dawna. Za PRL-u (a i pewnie jakiś czas potem) montaż szybowca był zawsze nadzorowany przez zawodowego mechanika i robiło się to zwykle raz do roku. Dziś temat jest słusznie nagłośniony, a prywatne Cobry i Foki w Polsce to góra kilkanaście sztuk w rękach ludzi znających się (zakładam) na rzeczy. Gdyby nie to, pewnie problem wystąpiłby i u nas.
Może dorzucę tutaj parę groszy. Swoją Cobrę składam do wózka po każdym locie, co czyni ją prawdopodobnie jednym z najczęściej demontowanych szybowców w Polsce ;) Na podstawie doświadczeń nie demonizowałby niebezpieczeństw przy jej montażu. Jest to całkowicie bezpieczne pod warunkiem przestrzegania pewnych zasad.
W Cobrze i Foce o prawidłowym wysunięciu dolnego I górnego swożnia śruby rzymskiej decydują kołnierz na śrubie i aluminiowy ustalacz z szczeliną na kołnierz. Uszkodzenie jednego z tych elementów może skutkować niesymetrycznych wysunięciem się swożni w czasie montażu skrzydeł i odpadnięciem ich w trakcie lotu.
Dlatego też jest ważne aby:
1) Wkręcać swożnie ręcznie tylko przy użyciu fabrycznego klucza montażowego 'T'. Nie używać żadnych innych narzędzi, korb itp. Gdy napotka się na opór w trakcie skręcania, nie próbować wkręcać swożnia na siłę, bo można uszkodzić aluminiowy ustalacz.
2) Regularnie kontrolować zespół swożni w skrzydłach, w szczególności ustalacz
W wypadku angielskiej Foki nie przestrzegano reguły 1). Użyto korby i nadmierną siła w trakcie skręcania uszkodzono ustalacz - widać to na zdjęciach z raportu na stronach 57 do 61
W wypadku amerykańskiej Cobry nie przestrzegano reguły 2). Szybowiec pochodził z dawnego ZSRR i, jak to często bywa, nie był w najlepszym stanie. Ustalacz był uszkodzony i w końcu przyczynił się do wypadku.
Podsumowując Mając trochę wprawy można Cobry i Foki montować prawie tak sprawnie jak Jantara czy Juniora. Jednakże trzeba pilnować paru rzeczy aby latanie było bezpieczne. Nie jest to trudne i wymaga elementarnej wiedzy technicznej.
Link do raportu o wypadku Foki 4 w Bicester w 2010r.
http://www.aaib.gov.uk/cms_resources.cfm?file=/SZD-24-4A%20Foka%204,%20G-DBZZ%2005-11.pdf (http://www.aaib.gov.uk/cms_resources.cfm?file=/SZD-24-4A%20Foka%204,%20G-DBZZ%2005-11.pdf)
Dzięki za odpowiedzi, byłem ciekaw jaki jest poziom świadomości na ten temat. Wynika z tego, że nie jest źle, przynajmniej u nas.
Mechanizm sam w sobie wydaje mi się jednak lekko niefortunny. Raz ze względu na łatwość poważnego uszkodzenia, dwa ze względu na możliwość wydawałoby się poprawnego zmontowania uszkodzonego mechanizmu. W idealnej sytuacji mechanizm uszkodzony nie powinien się dać zmontować na przysłowiowego "chama" i przejść weryfikacji (wysunięty górny sworzeń, brak możliwości skontrolowania dolnego), no ale wiadomo, że jak się człowiek przyłoży, to wszystko złoży... Tutaj też należy mieć na uwadze, że w przypadku Foki nie używano młotka, wiertarki, czy innych typowo siłowych rozwiązań w oczywisty sposób przesadnych, a jedynie korbę, w celu zapewne zwiększenia szybkości wkręcania, a nie siły (która oczywiście też jest większa, nie ma co ukrywać).
W raporcie jest parę odniesień do IUL, w której co prawda dosyć dosadnie zaznaczono, że do obsługi klucza T wolno używać tylko ręki, to nigdzie nie ma ani słowa o możliwych konsekwencjach niestosowania się do tej zasady. Co ciekawe w przypadku montażu usterzenia wysokości równie dosadnie zaznaczono, że niewychylenie steru wysokości skutkuje uszkodzeniem noska steru kierunku. Wydaje się, że ostrzeżenie o odpadających skrzydłach (niewidocznym w trakcie standardowej weryfikacji uszkodzeniu mechanizmu i w skutek tego pozornie poprawnym, acz krytycznie słabym zmontowaniu skrzydeł) w przypadku użycia nieprawidłowych narzędzi do ich montażu jest co najmniej równie ważne i w instrukcji powinno się znaleźć. Co więcej klucz T dał się w tak uszkodzony i niepoprawnie zmontowany mechanizm wsadzić i zablokować prawidłowo. Zakładam że tutaj też nikt go młotkiem nie wbijał.
Nigdy nie składałem Cobry ani Foki. Raport wspomina o 40 półobrotach potrzebnych do zmontowania mechanizmu. Jeśli tyle rzeczywiście jest wymagane, to można sobie wyobrazić, że ktoś wybitnie leniwy i bez wyobraźni (dodatkowo nie stymulowanej stosownymi ostrzeżeniami w IUL) będzie próbował sobie przyspieszyć robotę.
Co by nie marudzić, to fakt istnienia "tylko" dwóch wypadków związanych z tym mechanizmem jednak mocno go broni ;)
P.S. @TWJ - link do raportu jest na stronie AAIB, do której zalinkowałem w 1. poście i już był bezpośrednio linkowany w dyskusji parę postów wyżej ;)